Konuşmadan önce gelen dil: bakış, işaret ve sıra alma nedir?

Dil, ağızdan değil ilişkiden doğar. Bir çocuğun konuşabilmesi için önce dört şeyi keşfetmesi gerekir: göz teması, bakışını bir nesneyle sizin aranızda gidip getirme, işaret etme ve sıra alma. Bunların toplamına ortak dikkat (joint attention) denir; yani çocukla yetişkinin aynı şeye, birbirinin de baktığını bilerek bakması. Konuşma öncesi dilin omurgası budur.

İşaret etmenin iki türü vardır ve ikisi aynı şey değildir. Bir çocuk uzanamadığı bir nesneyi sizin almanız için gösterebilir (istek bildiren işaret); ya da yalnızca dikkatinizi çekmek, onu sizinle paylaşmak için gösterebilir (paylaşan işaret). Araştırmalar, "bak, şuna beraber bakalım" diyen bu ikinci işaretin ileride sözcük dağarcığını çok daha güçlü biçimde öngördüğünü ortaya koyuyor. On iki aydaki işaret miktarı, yirminci aydaki kelime sayısına dair bir ipucu verebilir; bir nesneyi göstermek çoğunlukla onun adını söylemekten yaklaşık iki ila üç ay önce gelir. İşaret, kelimenin habercisidir.

Sıra alma ise dilin ritmidir. Çocuk bir ses çıkardığında siz yanıt verir, o yine çıkarır, siz yine dönersiniz; bu alışveriş tıpkı bir tenis topu gibi gidip gelir. Harvard'ın gelişim merkezinin "karşılık verme" (serve and return) dediği bu döngü, beynin dil ve sosyal bağlantılarını fiilen örer. Asıl belirleyici olan ortamda ne kadar konuşulduğu değil; çocuğun bu sohbete kaç kez gerçekten katıldığı, kelime dağarcığının büyümesini duyulan kelime sayısından daha iyi haber verir.

Henüz konuşmayan bir çocuğun karşısında sessizce beklemek yerine, onun zaten gönderdiği sinyalleri yakalayabilirsiniz. Gösterdiği şeyi adlandırıp ona bakmak ("Evet, kuş! Uçtu"), çıkardığı her sese kısa bir cevapla dönmek, kitaptaki resmi birlikte parmakla takip etmek, el sallama gibi günlük jestleri abartmadan çoğaltmak işe yarayabilir; on altı aya doğru bir çocuğun pek çok jesti rahatça kullanması beklenir. Konuşmanın duyulan kısmı geç gelse de, bakışla, işaretle ve sıra almayla örülen bu zemin siz karşılık verdikçe sağlamlaşır. On sekiz aya kadar hiç işaret etmemek ya da göz temasından tümüyle kaçınmak ise, gelişimin bütünü içinde tek başına ele alınmayı hak eden bir işarettir.